Vorige week werd mij op een studiedag over formatief handelen deze vraag gesteld:

Welke aanpak werkt het beste om informatie (een Wikipediapagina over de zeeotter) langdurig te onthouden?

1.      4 x 5 minuten lezen, tussendoor sommen maken

2.      3 x 5 minuten lezen, tussendoor sommen maken, gevolgd door een brain dump, oftewel alles opschrijven wat je ergens van weet

3.      1 x 5 minuten lezen en drie brain dumps, tussendoor sommen maken.

Het is onderzocht en het was aanpak 3. Het verbaasde me niet, wat je opschrijft beklijft, weet elke docent. Met een pen, liefst, niet op de laptop. Ik werkte deze week 25 jaar in het onderwijs en ik weet niet hoe vaak ik dat tegen leerlingen heb gezegd, als het ging om woordjes leren. Toch schrijf ik zelf minder nu er digiborden zijn, en de leerlingen in mijn les ook. Ik practise dus niet altijd wat ik preach.

Zoals altijd na een studiedag besloot ik direct mijn leven te beteren en ik bereidde mijn klassen voor op herhaaldelijk braindumpen. Het zal afzien worden voor ze, zo’n week vol Kahoots en Mentimeters en expliciete lesdoelen van docenten die zich even de nieuwe formatieve helden wanen voor ze na een dag of tien weer zichzelf worden. Een voornemen vasthouden is moeilijk. Dat weten we in de week na Blue Monday allemaal. (Dry January, anyone?) Maar struikelen en opnieuw beginnen mag, dus ik ga weer mijn best doen.

En het principe van de brain dump geldt natuurlijk niet alleen voor het onthouden van lesstof. Ook als het gaat om het vasthouden van inzichten en ervaringen die ons helpen en sterker maken werkt een brain dump. Een moment waarop je niet alleen stilstaat bij iets belangrijks dat je zou willen onthouden, maar er ook iets mee DOET. Het opschrijft, erover vertelt, of het verwerkt in een gedicht,  fotocollage, tekening, of wat dan ook. Een bekend gezegde is dat ons brein als teflon is voor positieve ervaringen, maar als klittenband voor de negatieve. Complimenten onthouden we minder lang, of bagatelliseren we, en kritiek blijft decennia bij ons. We gaan naar huis met wat misging, ook als er die dag net zo goed dingen vlekkeloos verliepen. Om de balans recht te trekken, moeten we de waardevolle momenten bewust onze aandacht geven.  Het woord brain dump past dan alleen niet meer zo, vind ik. Ik denk meer aan een heart pump, een boost voor je binnenwereld.

Ik heb, in dezelfde les dat ik de braindumpsessies aankondigde, ook met mijn mentorleerlingen gepraat over het belang van stilstaan bij wat goed gaat. Als je een planning hebt gemaakt en je houdt je eraan, is dat iets goed. Zie dat, en beloon jezelf voor je inzet, ongeacht wat er na de planning uit de toets komt. Uit de reacties bleek dat ze dat maar raar vonden, want ‘wat heb ik daar aan als ik dan toch geen voldoende heb?’. De vraag laat zien hoe belangrijk het is dat we in de les aandacht hebben voor braindumpen én voor heartpumpen (ik heb nu een nieuw werkwoord geïntroduceerd, pakken jullie ‘t verder op? 😉). Ik wil graag dat onze leerlingen leren kijken naar de dingen in hun leven die de moeite waard zijn, die niet verbeterd of aangepast te hoeven worden, maar er al zijn. En dat ze leren zien hoe ze stappen zetten en groeien, ongeacht hun prestaties. Een onvoldoende incasseren en opnieuw je schouders eronder zetten is soms moeilijker dan een acht halen. Zo’n inzicht verdient een brain dump.

Over heart pump gesproken: de hei vanmiddag, nog helemaal wit.