Hoe motiveer ik mijn puber? – Opdracht voor thuis
Imke De Graaf • 9 februari 2016
Zegt u wel eens iets anders dan u bedoelt? Stelt u wel eens een vraag die eigenlijk een opdracht is? Iets in de trant van: “Heb je geen huiswerk?” waarmee u “ga jij eens gauw iets voor school doen!” bedoelt? Heeft u vaker dan u zou willen discussies over schoolwerk? Lees dan verder.
Een opdracht die ik veel gebruik in mijn werk met onderpresteerders is de Handleiding voor huiswerk. Kinderen kunnen om allerlei redenen onder hun niveau presteren. Misschien zitten ze niet lekker in hun vel, is er thuis iets aan de hand of past hun leerstijl niet bij de standaard manier van werken op hun school. Deze opdracht is met name geschikt voor jongeren die onderpresteren doordat ze onvoldoende gemotiveerd zijn voor school en voor jongeren die moeite hebben met structureren en plannen. Het doel is de jongere aan het denken te zetten over zichzelf. Welke aanpak past bij hem? Wat houdt een goede werkhouding volgens hem in? Wil hij begeleid worden en zo ja, hoe en door wie? Het is een startpunt voor een andere manier van werken met je kind; niet meer preken en pushen, niet meer straffen en mopperen. In plaats daarvan ga je je kind, zijn ideeën en behoeftes, serieus nemen. Hij mag het zeggen. (zie ook Hoe motiveer ik mijn puber?) Deze opdracht verandert uw kind niet van de ene op de andere dag, maar het werken met de gebruiksaanwijzing kan wel degelijk een verschil maken in zowel zijn als uw houding ten opzichte van schoolwerk.
Het is een uitdaging voor beide partijen. Uw kind zegt misschien wel altijd dat hij het zelf allemaal wel weet en kan, maar wat weet en kan hij dan precies? Hoe ziet dat eruit? En u zegt misschien wel dat u graag wil dat uw kind zelfstandig wordt en zelf nadenkt, maar durft u uw kind hiervoor de ruimte te geven?
STAP 1
Ga om de tafel zitten, liefst voor, maar misschien wel na een hele hoop frustrerende gesprekken over huiswerk en schoolresultaten en bespreek de volgende opdracht.
Opdracht: de handleiding (zie Handleiding voor de opdracht en een voorbeeld)
Uw puber gaat zijn eigen handleiding schrijven. Hij gaat beschrijven wat hem motiveert en wat averechts werkt. Hij gaat beschrijven waar en wanneer hij het beste kan studeren, en op welke manier. Hij gaat laten zien dat hij vooruit kan kijken. Daarnaast zal hij beschrijven wat hij doet op het moment dat hij hulp nodig heeft. Ten slotte beschrijft hij wat het nauwkeurig volgen van de gebruiksaanwijzing oplevert: hoe ziet het eruit als hij op de juiste manier werkt?
Afspraak:
- in de afgesproken periode volgt u de regels van de handleiding. Daarnaast observeert u. U grijpt op geen enkele manier in als uw puber zijn eigen regels niet naleeft.
- Uw kind krijgt twee pogingen om zelf te bepalen hoe met schoolwerk wordt omgegaan. Werkt het na twee pogingen niet, dan geeft hij daarmee aan dat hij uw hulp nodig heeft. Daarna zal hij zich voegen naar uw plan.
STAP 2
Nadat uw kind de handleiding heeft geschreven krijgt hij een aantal weken de tijd (2 – 4, in onderling overleg) om te laten zien wat er gebeurt als u beiden de handleiding volgt. U geeft tussentijds geen commentaar op het gedrag van uw kind, anders dan afgesproken in de handleiding. Probeer eventueel bedenkingen ook niet non-verbaal te laten merken; het gaat er om dat uw kind voelt dat hij een echte kans krijgt. Hij kan alleen leren zijn eigen oordeel te vertrouwen als u hem dat vertrouwen geeft.
STAP 3
Na die tijd volgt de evaluatie. Werkte zijn eigen handleiding? Waar moet hij bijgesteld worden? Wat betekende deze manier van werken voor uw relatie? Voor de sfeer in huis? Voor zijn schoolresultaten? Hoe voelde hij zich erbij? En wat deed het met u? Waarmee heeft hij u verrast? Of zichzelf?
Dan kan een van de volgende dingen blijken:
- u heeft beiden de handleiding gevolgd en alles verloopt nu perfect (kleinste kans, maar wat zou het fijn zijn!)
- uw kind heeft zich niet aan (een deel van) zijn eigen handleiding gehouden. Hij kan de gebruiksaanwijzing eenmalig aanpassen. Niets aanpassen is geen optie; als de handleiding goed geweest was, zou hij op de juiste manier aan het werk zijn gegaan.
- u heeft zich niet aan de handleiding van uw kind gehouden. U geeft het toe en probeert het opnieuw. (“Ja, maar” mag niet!)
STAP 4
U begint opnieuw, met de eventueel aangepaste handleiding.
STAP 5
Na de volgende evaluatie blijkt of uw kind goed kan aangeven wat hij nodig heeft.
In de meeste gevallen verandert een puber niet plotsklaps in een ideale student. Maar als u uit de ‘zie je nou wel?’-val kunt blijven kan deze opdracht veel betekenen voor de manier waarop u samen over school praat. De meeste kinderen zijn eerlijk en geven aan wat er niet lukte. Zeker als u benoemt wat goed ging en waar u vooruitgang zag. De kans is groot dat u daarna zonder veel protest uw wijzigingen kunt toevoegen ( neem wel de handleiding als uitgangspunt! Doet u dat niet, dan is alle inzet voor niets geweest). Deze keer is misschien gebleken dat u op bepaalde punten nog duidelijke grenzen of voorwaarden moet stellen, maar wellicht is uw puber over een paar maanden weer een stuk verder? Onderstreep dat u wil bijsturen waar nodig, maar dat uw hoofddoel onveranderd is: uw zoon of dochter begeleiden naar zelfstandigheid.
Dit delen:
Hogedrukgebied
Jaren geleden werd ik heel ziek tijdens een droomvakantie naar Madagaskar. Als ik daaraan terugdenk zie ik de allerliefste piepjonge en beeldschone, in roze gestoken verpleegstertjes boven mijn bed zweven en voel ik de angst. Wat me het meest is bijgebleven van mijn terugreis naar Nederland is het gevoel van de gladde wegen in de taxi van het vliegveld naar huis. Het stond voor veiligheid, zekerheid, en het vertrouwen dat het weer goed zou komen. Thuis, Nederland, waar alles geregeld is. Ik had nooit eerder zo’n diep gevoel van dankbaarheid ervaren voor de staat van onze infrastructuur. Ik wil maar zeggen: soms gebeurt er iets waardoor je alles anders gaat bekijken en ineens heel blij bent met iets dat er altijd al was. Omdat een mens, of in ieder geval ik, dit soort waardevolle lessen snel vergeet, geeft het leven je meerdere kansen om te leren. Afgelopen zomer stond weer een droomvakantie gepland. Ik had een sabbatical genomen van begin schooljaar tot kerst en met de zomervakantie erbij konden mijn man en ik een half jaar reizen. Het afscheidsetentje met de kinderen was al achter de rug; de spullen stonden klaar in de gang. Laat ik het vervolg samenvatten door te zeggen dat het sabbatical werd omgezet in ziekteverlof en dat mijn man en ik wel een half jaar hebben gereisd, maar dan metaforisch gezien, door de medische wereld. Gisteren zat ik bij de bedrijfsarts, om te bespreken of ik weer klaar was om les te geven. Ik vertelde dat ik even de klas in gegaan was om mijn mentorleerlingen te zeggen dat ik terugkwam, en dat ik meteen daarna de wc was ingedoken omdat ik moest huilen. Hij vroeg waarom en ik kwam niet veel verder dan ‘omdat ik dacht…ik ben er weer. Ze zaten ook allemaal zo lief te kijken.’ En toen wist ik het zelf ook weer. Ik ben nog niet de oude en zie op tegen de werkdruk, de stress rondom allerlei organisatorische veranderingen en de onvoorspelbaarheid van een klas. Ik ben bang dat ik focus mis en te emotioneel reageer als het tegenzit. Maar die school, dat is mijn plek. Werken met zo’n club vijftienjarigen, al die individuen die me nieuwsgierig maken en blijven uitdagen, vind ik het allermooist. En als ik dan hoor ‘Hééé mevrouw! Bent u er weer! We hebben u gemist!’ dan voelt dat net als toen met die gladde weg. Kom maar op, 2026.
