Na bijna 25 jaar in het onderwijs maak ik me geen illusies meer. Toen ik begon zag ik mezelf nog vol passie en met grote gebaren poëzie declameren, zoals een van mijn docenten aan de universiteit in Nijmegen, die met een rood hoofd en zijn haar recht omhoog op de tafel stond. Ik zal u nooit vergeten, meneer Blom! Ik dacht dat ik als in de film Dead Poets Society hele klassen mijn liefde voor literatuur kon overbrengen, alleen met mijn eigen enthousiasme. In mijn eerste jaar ben ik nog met een klas naar buiten gegaan, om bij mooi weer in de natuur Wordsworth te lezen. Het liep niet helemaal zoals ik verwachtte en deze aanpak bleek ook niet bij mij te passen. Ik ben een groot voorstander van ‘leren-kan-overal’ maar doe mij maar een lokaal.

Ik hou nog evenveel van literatuurlessen en heb de boekenlijsten met pijn in mijn hart zien krimpen, maar ik trek het me niet meer aan als een met liefde samengesteld boekje vol moois ontvangen wordt met ‘Waarom moeten we dit leren?! Literatuur is zóóó saai!’. Ik vertel wat literatuur kan doen. Je leven verrijken en je wereld verruimen, door je te laten zien hoe het is om iemand anders te zijn. Geen andere kunstvorm geeft je zo direct toegang tot iemand anders’ denken, laat je vanuit een ander perspectief naar de wereld kijken, laat je van binnenuit ervaren hoe het is een ander leven te leiden. Lezen bevordert je empathisch vermogen. En tegelijkertijd lezen we om in een ander onszelf te herkennen. We read to know we are not alone. Vier eeuwen geleden, in een volledig andere wereld, heeft iemand precies dat ervaren dat jij nu meemaakt, en verwoordt het misschien wel beter en mooier dan je zelf zou kunnen, hoe geweldig is dat? Je leert jezelf kennen door te lezen. Lezen, kort samengevat, is bezig zijn met persoonlijke ontwikkeling. En dan heb ik het nog niet eens over het vergroten van leesvaardigheid, woordenschat, taalgevoel of over leesplezier.

Literatuur kan ons helpen. Het geeft niks dat niet elke zestienjarige dat zo ervaart. Dat komt misschien later, bij het eerste gebroken hart of bij echte twijfels over levenskeuzes. Het leek me leuk hier af en toe een stukje te delen dat mij geraakt heeft of aan het denken heeft gezet. Voor jezelf of, als je als docent of hulpverlener met mensen werkt, om te gebruiken in gesprekken. Voor deze eerste keer heb ik gekozen voor een stukje uit een gedicht van Mary Oliver. Mary Oliver is een veelgelezen Amerikaanse dichter. Voor ze twee jaar geleden overleed heeft ze diverse belangrijke prijzen gewonnen met haar werk. Ze schrijft voornamelijk over de natuur, over wat ze ziet op haar dagelijkse wandelingen en hoe haar dat raakt. Haar gedichten lezen als een mindfulnessoefening. Als ik voel dat mijn hoofd te vol is of dat ik als een kip zonder kop aan het rondrennen ben, pak ik haar boek erbij. Eén gedicht, en ik ben er weer. O ja.

Het stukje hieronder komt uit When Death Comes.

When it's over, I want to say: all my life

I was a bride married to amazement.

I was the bridegroom, taking the world into my arms.

When it's over, I don't want to wonder

if I have made of my life something particular, and real.

I don't want to find myself sighing and frightened, or full of argument.

I don't want to end up simply having visited this world.

Zo wil ik leven. Niet 'sighing and frightened, and full of argument', maar als 'a bride married to amazement'. Open en nieuwsgierig, en met oog voor al het moois dat ik elke dag tegenkom, ook in iedereen die ik ontmoet. Ik lees het vaak opnieuw, want ik vind het moeilijk. Maar dat geeft niet. Misschien zijn de vragen die ik me stel ook voor jou de moeite waard: heb je tot nu toe echt geleefd? Heb je van het leven gehouden zoals een bruidegom van zijn bruid? Of was je ‘slechts op bezoek’?

Hoe ziet dat eruit voor jou, het leven ten volle leven?