ACT en de metafoor van de maand: de app-groep
Imke De Graaf • 16 december 2016
Ik ben verschrikkelijk enthousiast over de opleiding tot ACT-trainer die ik gisteren heb afgerond. ACT (Acceptance and Commitment Therapy) is een vorm van gedragstherapie die focust op twee dingen. Het eerste is het accepteren van vervelende gedachten en gevoelens. We hebben ze allemaal en willen ze liever niet. We kunnen ons best doen die gedachten te veranderen of de gevoelens niet te hebben, maar we kunnen ook leren te accepteren dat ze er zijn zonder dat ze ons beheersen. Daarnaast helpt ACT duidelijk te krijgen wat jouw waarden zijn. Hoe wil je leven? En dan: wat moet je concreet veranderen in je leven om dat dan ook te gaan doen? Je laat je niet leiden door negatieve gedachten, maar geeft zelf richting aan je leven.
Het Acceptance-deel van de therapie heeft veel weg van mindfulness, maar de oefeningen zijn korter en concreter. Voor veel mensen fijn, voor pubers een uitkomst. Er wordt veel gewerkt met metaforen. Nu zijn metaforen ‘zeg maar echt mijn ding’, en ik gebruik ze dan ook veel in mijn gesprekken met jongeren. Vandaar dit kleine stukje ACT, als voorbeeld:
De meesten van ons zijn geneigd meteen te kijken als we horen dat er een nieuw appje binnenkomt. Appje = reactie. Veel mensen zitten in meerdere appgroepen. Daar zit vaak ook wel een groep tussen waarin heel veel geappt wordt, maar waarvan de apps inhoudelijk niet zo boeiend zijn. In de klassenappgroepen van mijn kinderen wordt rustig twintig keer achter elkaar ‘hahaha’ getypt. Ze kijken lang niet bij elke ‘ping!’ op hun telefoon.
Nu komt de metafoor: veel steeds terugkerende gedachten die we liever niet hebben zijn appjes uit een irritante groep, waar we (nog) niet uit kunnen. Het is aan ons te achterhalen in welke groepen we zitten. De groep ‘ik kan het niet’ of de groep ‘ik moet perfect zijn’, bijvoorbeeld. Weten we het eenmaal, dan kunnen we gaan leren dat we niet hoéven te reageren op oproepen uit deze groep. Gedachten komen voorbij, we merken ze op, maar we hoeven er niet ons gedrag op aan te passen. We hoeven de apps niet keer op keer te herlezen, en we hoeven niets terug te schrijven. We kunnen denken: ‘Het is weer druk vandaag in de Groep Onzekerheid. Ik hoor de appjes binnenkomen. Ik zet de telefoon niet uit en ik wind me er niet over op, maar richt me op mijn proefwerk voor morgen. Ik ben goed voorbereid, ik heb een samenvatting gemaakt en maak vandaag ook de diagnostische toets. Met mijn onzekerheid op de achtergrond.’
Ik vind ACT verfrissend anders. Vanwege de humor (ja, dat kan, ook bij therapie) en vanwege de focus op doen (goh, echt? En het heet ACT, zei je?) in plaats van op je gedachten, hun inhoud en ontstaansgeschiedenis. En je hoeft niks weg te stoppen of te bestrijden. Natuurlijk vind ik het belangrijk om te kijken naar dingen die goed gaan in je leven, en je mag jezelf ook best eens streng toespreken. Maar soms heb je gewoon een slechte dag (of maand) en ben je onzeker, of voel je je dom, of zielig, of down. In plaats van dan de meeste zelfhulpboeken te volgen en ‘ik ben de moeite waard’ tegen je spiegelbeeld te roepen of je schuldig te voelen omdat je niet tevreden bent met je leven, zegt ACT: voel je maar vervelend en denk maar even je donkere gedachten. Maar laat je er niet door weerhouden. Pak dat boeltje op en zet een stap, mét die hele handel erbij. Voorwaarts, ik hou ervan.
Opdracht voor komende week:
Ga na in welke groepen je zit. Zit er een groep bij waar je beter niet al te veel aandacht aan kunt besteden? Wanneer is die groep vooral actief? Herkennen wat er in je hoofd gebeurt, is een belangrijke eerste stap.
Dit delen:
Hogedrukgebied
Jaren geleden werd ik heel ziek tijdens een droomvakantie naar Madagaskar. Als ik daaraan terugdenk zie ik de allerliefste piepjonge en beeldschone, in roze gestoken verpleegstertjes boven mijn bed zweven en voel ik de angst. Wat me het meest is bijgebleven van mijn terugreis naar Nederland is het gevoel van de gladde wegen in de taxi van het vliegveld naar huis. Het stond voor veiligheid, zekerheid, en het vertrouwen dat het weer goed zou komen. Thuis, Nederland, waar alles geregeld is. Ik had nooit eerder zo’n diep gevoel van dankbaarheid ervaren voor de staat van onze infrastructuur. Ik wil maar zeggen: soms gebeurt er iets waardoor je alles anders gaat bekijken en ineens heel blij bent met iets dat er altijd al was. Omdat een mens, of in ieder geval ik, dit soort waardevolle lessen snel vergeet, geeft het leven je meerdere kansen om te leren. Afgelopen zomer stond weer een droomvakantie gepland. Ik had een sabbatical genomen van begin schooljaar tot kerst en met de zomervakantie erbij konden mijn man en ik een half jaar reizen. Het afscheidsetentje met de kinderen was al achter de rug; de spullen stonden klaar in de gang. Laat ik het vervolg samenvatten door te zeggen dat het sabbatical werd omgezet in ziekteverlof en dat mijn man en ik wel een half jaar hebben gereisd, maar dan metaforisch gezien, door de medische wereld. Gisteren zat ik bij de bedrijfsarts, om te bespreken of ik weer klaar was om les te geven. Ik vertelde dat ik even de klas in gegaan was om mijn mentorleerlingen te zeggen dat ik terugkwam, en dat ik meteen daarna de wc was ingedoken omdat ik moest huilen. Hij vroeg waarom en ik kwam niet veel verder dan ‘omdat ik dacht…ik ben er weer. Ze zaten ook allemaal zo lief te kijken.’ En toen wist ik het zelf ook weer. Ik ben nog niet de oude en zie op tegen de werkdruk, de stress rondom allerlei organisatorische veranderingen en de onvoorspelbaarheid van een klas. Ik ben bang dat ik focus mis en te emotioneel reageer als het tegenzit. Maar die school, dat is mijn plek. Werken met zo’n club vijftienjarigen, al die individuen die me nieuwsgierig maken en blijven uitdagen, vind ik het allermooist. En als ik dan hoor ‘Hééé mevrouw! Bent u er weer! We hebben u gemist!’ dan voelt dat net als toen met die gladde weg. Kom maar op, 2026.
